De Landman
Bloemgracht 89, 1016 KH Amsterdam, Noord-Holland
Bekijk op kaartAan de Bloemgracht staat een opvallend drietal: De Steeman, De Landman en De Seeman. De drie zeventiende-eeuwse huizen lijken bijna kopieën van elkaar. De trapgevels, de vensters en de indeling van de voorgevels zijn vrijwel hetzelfde. Je zou dan ook denken dat ze door één opdrachtgever als drietal zijn gebouwd. Maar dat is niet zo.
Wie bouwde het drietal?
In het begin van de zeventiende eeuw groeide Amsterdam snel. Ook de Bloemgracht kreeg in deze periode steeds meer vorm. Vanaf 1614 werd de grond langs de gracht uitgegeven voor bebouwing.
Twee stukken grond kwamen in handen van Jan Telingh. Uit belastinggegevens weten we dat hij hier in 1642 twee nieuwe huizen liet bouwen: De Landman en De Seeman. Op de grond ernaast bouwde waagdrager Hendrick Roelofsz. kort daarna De Steeman. Zijn nieuwe huis duikt in 1643 op in de belastingadministratie.
Zo ontstond het drietal dat we nu nog aan de Bloemgracht zien. Opvallend genoeg hadden de huizen dus niet allemaal dezelfde opdrachtgever. Toch lijken ze sterk op elkaar. Niet alleen de gevels vertonen veel overeenkomsten, ook binnen kregen de huizen vrijwel dezelfde opzet. Er zijn aanwijzingen dat bij de bouw van alle drie de huizen dezelfde metselaar betrokken was. Ook de gevelstenen verbinden de drie huizen met elkaar. De Steeman, De Landman en De Seeman verwijzen niet naar beroepen, maar naar drie verschillende manieren van leven en werken: in de stad, op het land en op zee.
Wonen in De Landman
Wie De Landman in de zeventiende eeuw binnenstapte, kwam eerst in een hoog voorhuis. Verder naar achteren lag een opkamer, met daaronder een lager gelegen keuken. Een spiltrap verbond de verschillende verdiepingen. De drie huizen hadden oorspronkelijk ongeveer dezelfde opzet.
In de eeuwen daarna veranderde ook De Landman. Het huis werd opgedeeld om plaats te maken voor meer bewoners en de oorspronkelijke indeling raakte steeds verder uit beeld. Toen Hendrick de Keyser Monumenten het huis in 1929 verwierf, was het nog in redelijke staat. Het was op dat moment verdeeld in een benedenhuis en een bovenwoning.
In de collectie van Hendrick de Keyser Monumenten
In 1929 verwierf Hendrick de Keyser Monumenten De Landman. Twee jaar eerder was De Seeman al in de collectie gekomen. In hetzelfde jaar volgde ook De Steeman. Daarmee kwamen alle drie de Bloemgrachthuizen in handen van één eigenaar.
De oude huizen komen weer tevoorschijn
Een restauratie kon niet meteen beginnen. Daar was aanvankelijk geen geld voor. Pas in 1941 werden concrete plannen voor de restauratie gemaakt. Tussen 1943 en 1947 werden de drie huizen door Hendrick de Keyser grondig gerestaureerd.
Tijdens de restauratie werden latere tussenverdiepingen verwijderd. Binnen werden het hoge voorhuis, de spiltrap, de opkamer en de lager gelegen keuken hersteld. Ook de gevels werden aangepakt. Kruiskozijnen en de kenmerkende kleine glas-in-loodruitjes keerden terug.
De huizen zelf leverden belangrijke aanwijzingen voor de restauratie. In het metselwerk waren nog sporen van vroegere vensters en deuren te zien. Aan de hand van bewaard gebleven bouwsporen konden ook de onderpuien worden gereconstrueerd.
Een huis om in te blijven wonen
Bijna vier eeuwen na de bouw is De Landman nog steeds een woonhuis. Achter de zeventiende-eeuwse gevel wordt gewoond en geleefd, zoals al sinds 1642 gebeurt. Ook na de grote restauratie bleef De Landman aandacht vragen. In 2018 werden de drie huizen opnieuw aangepakt, onder meer aan de fundering en de energievoorziening.
De uitdaging is om het huis goed te behouden én prettig bewoonbaar te houden, met oog voor de eisen van deze tijd.
Podwalk: Hoor Hendrick Amsterdam
Waarom lijken De Steeman, De Landman en De Seeman zo sterk op elkaar, terwijl ze niet door dezelfde opdrachtgever werden gebouwd? En wat vertellen de gevelstenen over hun namen? Luister naar het verhaal van dit bijzondere drietal aan de Bloemgracht.
Beluister hieronder het fragment of loop de hele wandeling.