Huis Barnaart
Nieuwe Gracht 7, 2011 NB Haarlem, Noord-Holland
Bekijk op kaartAan de Nieuwe Gracht in Haarlem ligt een van de grootste stadswoningen van Nederland: Huis Barnaart. Dit indrukwekkende 19de-eeuwse huis heeft een neoclassicistische voorgevel en een uitzonderlijk goed bewaard interieur in empirestijl.
Een ambitieus ontwerp met grandeur
Huis Barnaart valt direct op door zijn uitzonderlijke breedte en monumentale uitstraling. De eerste bewoner, Willem Philip Barnaart (1781–1851), had grootse ambities voor zijn woning. Hij gaf de Amsterdamse architect Abraham van der Hart (1747–1820) opdracht een huis te ontwerpen met een hoge, representatieve trap en een ingang op de bel-etage, naar een voor die tijd al ouderwets Amsterdams model.
De voorgevel is uitgevoerd in baksteen volgens de Hollandse classicistische traditie van de 17de eeuw en volledig symmetrisch opgebouwd. Blikvanger is het middenrisaliet: het iets naar voren springende middendeel van de gevel, uitgevoerd in zandsteen. Dit deel is voorzien van kolossale ionische pilasters en bekroond met een fronton met boogvenster.
Interieur volgens de laatste Franse mode
Achter de statige gevel ontvouwt zich een interieur volgens de nieuwste Franse mode van de vroege 19de eeuw: de empirestijl, ook wel de keizerlijke stijl genoemd. Het huis bestaat uit drie bouwlagen, onderhuis, bel-etage en verdieping, met daarboven een zolder.
De representatieve vertrekken vormen het hart van het huis. Ze zijn rijk gedecoreerd met goudvergulding, uitgesproken kleuren en imitatiemarmer, en zitten vol verwijzingen naar de klassieke oudheid.
Een bijzonder voorbeeld is de antichambre, een grote zijkamer met schilderingen van Jan Kamphuysen (1760–1841) in zogenoemde Etruskische stijl. Hier zijn wijnranken, vazen, dansende muzen en triomferende goden afgebeeld. Deze motieven werden in Europa opnieuw populair na opgravingen in onder andere Herculaneum en Pompeï. Aanvankelijk dacht men dat het om Etruskische vondsten ging - vandaar de naam - maar later bleken het Griekse objecten te zijn. De decoraties zijn uitgevoerd in oranje- en bronskleuren, gecombineerd met blauwe draperieën tegen een zalmroze wand.
De Gouden Salon
De representatieve vertrekken zijn opvallend goed bewaard gebleven, mede doordat het huis lange tijd in gebruik was bij de provincie Noord-Holland.
De Gouden Salon is het meest kostbare en best bewaarde vertrek van het huis. De ruimte heeft een gouden zijden wandbespanning, bekroond met goudkleurige draperieën met paarse accenten.
Ook het meubilair en het houtwerk waren oorspronkelijk volledig verguld, wat in Nederland uitzonderlijk was en later navolging vond, onder meer in het Paleis op de Dam. Boven de deuren bevinden zich schilderingen van Adriaan de Lelie (1755–1820), gebaseerd op prenten van John Flaxman (1755–1826), die onder andere de ochtend- en avondstond verbeelden.
Het plafond is rijk versierd met stucwerk van Johannes Josephus Martin, die ook het plafond in Huis Hodshon vervaardigde.
Een hoogtepunt van de empirestijl in Nederland
Aan de tuinzijde creëerde Abraham van der Hart een enfilade: een reeks kamers die in één lijn met elkaar verbonden zijn. In Nederlandse woonhuizen is dit uitzonderlijk en maakt het Huis Barnaart bijzonder binnen de collectie van Hendrick de Keyser Monumenten.
Het huis is daarnaast een zeldzaam compleet voorbeeld van de empirestijl, die rond 1800 in Nederland werd geïntroduceerd tijdens de Franse tijd. Kenmerkend zijn de vele verwijzingen naar de klassieke oudheid, zichtbaar in onder meer lauwerkransen, rozetten, arabesken en draperieën, evenals motieven als sfinxen, palmetten en papyrusrollen.
Ook de bouwgeschiedenis is uitzonderlijk goed gedocumenteerd: een groot deel van de rekeningen is bewaard gebleven, wat inzicht geeft in de totstandkoming van het huis.
De familie Barnaart en hun wereld
Op 22-jarige leeftijd gaf Willem Philip Barnaart in 1803 opdracht voor de bouw van zijn huis aan de Nieuwe Gracht. De familie, oorspronkelijk afkomstig uit Vlaanderen, was welvarend geworden door de productie en handel in textiel en bezat meerdere panden aan de gracht.
De kavels waarop het huis werd gebouwd waren al in de 17de eeuw verworven door Isaac van Hoven en kwamen later via vererving en huwelijk in handen van de familie Barnaart. Door het Rampjaar 1672 bleef bebouwing lange tijd uit. In 1804 begon de sloop en nieuwbouw en in 1806 betrok Barnaart het huis met zijn eerste vrouw Elisabeth Cornelia Hillegonda Teding van Berkhout, hoewel het interieur nog niet volledig gereed was. Na haar overlijden bleef hij er wonen met zijn tweede vrouw Maria Cornelia Susanne en hun kinderen.
Huis Barnaart vormde het decor voor een actief maatschappelijk leven. Op 27 april 1807 ontving Barnaart koning Lodewijk Napoleon, die er overnachtte. In datzelfde jaar kocht hij twee buitenplaatsen: Huis te Vogelenzang en Teijlingerbosch. Na zijn overlijden in 1851 bleef de familie daar wonen en werden het huis aan de Nieuwe Gracht en vrijwel alle Haarlemse bezittingen verkocht.
Van provinciehuis tot monument
Na verschillende particuliere eigenaren werd Huis Barnaart in 1880 verkocht aan de provincie Noord-Holland. Tot 1940 woonden er vier commissarissen van de koning.
Na de Tweede Wereldoorlog raakten de interieurs grotendeels in verval. Voor hergebruik werd het pand deels hersteld, en in 1988 en 1991 volgden restauraties van onder meer de salon en de keuken. In 2002 kwam het huis in bezit van Hendrick de Keyser Monumenten.
Huis Barnaart vandaag
Sinds 2002 is Huis Barnaart in eigendom van Hendrick de Keyser Monumenten.
Tussen 2013 en 2016 werd het huis grondig gerestaureerd, met als doel het interieur uit de tijd van Barnaart zo goed mogelijk te behouden en weer zichtbaar te maken. Op basis van archiefonderzoek en sporen in het gebouw zijn verschillende onderdelen gereconstrueerd, zoals de wandbespanningen en draperieën in de Etruskische zaal.
Ook het interieur van de Gouden Salon is zorgvuldig gerestaureerd. Naast de originele wandbespanning is hier het oorspronkelijke ameublement bewaard gebleven, bestaande uit canapés, fauteuils en stoelen. Dit meubilair werd in 2019 gerestaureerd en opnieuw gestoffeerd; enkele stoelen hebben nog hun originele bekleding.
Museumhuis en evenementenlocatie
Sinds 2021 is Huis Barnaart geopend als museumhuis en evenementenlocatie. Bezoekers kunnen het huis ervaren zoals het ooit bedoeld was, terwijl de historische vertrekken worden gebruikt voor lezingen, ontvangsten, diners en andere bijeenkomsten.
Bekijk Huis Barnaart als evenementenlocatie
