Er was eens… een architect die midden op de Veluwe een heel eigen vakantiewereld voor zijn familie creëerde. Voor zijn ontwerp liet Stephanus Parqui zich inspireren door Veluwse volksverhalen, mythes en sprookjes, een reis naar Zwitserland en de chaletarchitectuur die hij daar zag. Maar bovenal door de bos- en heidegod Pan.
Een sprookjesachtig vakantiehuis
Midden op de Veluwe verrees in 1910 een vakantiehuis dat anders was dan andere huizen in de omgeving. De Roode Pan sloot aan bij het verlangen naar natuur en buitenleven dat in de negentiende eeuw was ontstaan als reactie op de industrialisatie. In de architectuur leidde dat tot schilderachtige vakantiehuizen die zoveel mogelijk opgingen in hun groene omgeving.
Parqui ontwierp het huis in chaletstijl en liet het grotendeels uitvoeren in hout, in die tijd hoogst ongebruikelijk op de Veluwe. De waranda rond de tuinzijde versterkt het landelijke karakter. De donkergroene deuren en luiken met rood-witte zandlopermotieven verwijzen naar boerderijen in de omgeving.
Maar het zijn vooral de fantasierijke details die De Roode Pan zo bijzonder maken. Verwijzingen naar Pan zijn op verschillende plekken te vinden. Op de geveltop danst een geschilderde houten Pan op zijn bokkenpoten en in de tuin staat een beeld van de bosgod. Ook de naam van het huis verwijst niet alleen naar de rode dakpannen, maar vooral naar Pan.
De familie bleef het huis in de jaren daarna uitbreiden en verfraaien. In 1915 werd De Roode Pan uitgebreid met onder meer de cosy corner, het uilenbalkon en een buitentrap met balusters in de vorm van eekhoorns. De uil staat voor de nacht, terwijl de eekhoorns passen bij de bosrijke omgeving.
De familie Parqui
Stephanus Parqui bouwde De Roode Pan in 1910 voor zijn echtgenote Jeannette en hun twee kinderen Kees en Zus. De welgestelde Rotterdamse-Haagse familie bracht hier haar zomers door, ook tijdens de eerste oorlogsjaren.
In 1943 werd De Roode Pan gevorderd en als politiepost gebruikt. Na de oorlog werd het huis tijdelijk verhuurd, waarna de familie het vanaf 1955 weer zelf als vakantiehuis gebruikte.
In 1960 vierden Kees en Zus samen met familie en vrienden het vijftigjarig bestaan van het huis. Voor deze gelegenheid publiceerde Zus de dichtbundel Bij de tonen van Rietfluit. Daarin verwoordde zij de oorspronkelijke gedachte achter De Roode Pan:
Opdat dit huis zou wezen
Een toevluchtsoord voor jong en oud,
Familie en voor vrienden…
Een huis om door te geven
Vanaf 1969 was Zus de enige eigenaresse. Na het overlijden van haar man verbleef ze vrijwel permanent in De Roode Pan, ondersteund door haar dochter Heidi.
Na het overlijden van Zus in 1985 gebruikte Heidi het huis opnieuw als vakantiehuis. In 2019 liet zij De Roode Pan na aan Hendrick de Keyser Monumenten, met de wens dat het bijzondere Pan-sprookje bewaard zou blijven en ook toekomstige gasten ervan konden genieten.
Het hart van het huis
De eet-woonkamer vormde het middelpunt van het familieleven. Hier kwamen de bewoners en hun gasten samen rond de schouw, maakten ze muziek en keken ze vanuit de gezellige cosy corner uit op de tuin.
Het landelijke interieur bestaat uit houten betimmeringen met groene en rode kleuraccenten, houten meubels, een koekoeksklok en een schouw met kleurrijke tegeltableaus van een landman en een boerin.
Overal in het huis zijn kleine verrassingen, grapjes en spreuken te ontdekken. Boven de deur naar de waranda staat bijvoorbeeld:
“Open uwe deuren, en zie naar buiten.”
Via de zogenoemde eekhoorntjestrap bereik je de verdieping. Hier waren kleine slaapkamers voor de kinderen en logés, en een kamer voor de dienstbode.
The garden of beautiful nonsense
Ook in de tuin ging het sprookje verder. Stephanus Parqui noemde deze plek The garden of beautiful nonsense: een romantische dwaaltuin met slingerpaadjes, besloten hoekjes, paddenstoelen en verrassende doorkijkjes naar het Veluwse landschap.
In de tuin verschenen steeds meer sprookjesachtige en mythologische elementen, waaronder een Panaltaar, een heksenbos en twee koepels. Op een boomstam plaatste Parqui een harp die bij harde wind muziek maakte en zo herinnerde aan de fluit van Pan. Een speciale Pan-vlag werd gehesen wanneer de familie in het huis verbleef.
De Oude Koepel werd aanvankelijk gebruikt als theehuis. Nadat in 1930 de Nieuwe Koepel was gebouwd, kreeg Jeannette in de Oude Koepel een eigen plek om te schrijven en te schilderen.
De tuin, de koepels, het interieur en het huis vormden samen één fantasierijk geheel.
Zorgvuldig en duurzaam gerestaureerd
Na drie jaar restaureren en verduurzamen heropende Hendrick de Keyser Monumenten De Roode Pan op 18 april 2024. Uitgangspunt was het behoud van het bijzondere ensemble uit de periode 1910–1950: het huis, het historische interieur en de inventaris, de tuin en de bijgebouwen.
Waar mogelijk zijn latere aanpassingen teruggedraaid en oorspronkelijke details hersteld, met oog voor het comfort van nu.
Ook is De Roode Pan verduurzaamd zonder het historische karakter aan te tasten. De gevels, het dak en delen van de vloer zijn geïsoleerd met vlas en op de garage zijn zonnepanelen geplaatst. Het huis kreeg vloerverwarming en een vrijwel onzichtbare hybride installatie met een lucht-waterwarmtepomp. Zo is het energieverbruik verminderd, terwijl de oorspronkelijke uitstraling en sfeer behouden zijn gebleven.
Waarom in de collectie van Hendrick de Keyser?
De Roode Pan is bijzonder voor de collectie van Hendrick de Keyser Monumenten omdat het volledige ‘Pan-ensemble’ uitzonderlijk goed bewaard is gebleven. Het huis, het historische interieur, de tuin, de bijgebouwen en de familiegeschiedenis vertellen samen één verhaal.
De Roode Pan is een fantasierijke familievakantiewoning uit de periode 1910–1950. Het huis laat zien hoe aan het begin van de twintigste eeuw vakantiehuizen werden ontworpen als tegenhanger van het drukke stadsleven. Tegelijkertijd is het een representatief Nederlands voorbeeld van de chaletstijl.
Bijzonder is vooral de manier waarop het verhaal van Pan met de familie meegroeide en steeds verder werd aangevuld. Met humor en fantasie ontstond hier een eigen wereld die nergens anders op deze manier bewaard is gebleven.
Zelf vakantie vieren in De Roode Pan
Op 18 april 2024 werd De Roode Pan feestelijk heropend. Sindsdien kunnen gasten weer vakantie vieren in De Roode Pan, precies zoals de familie Parqui dat ruim een eeuw geleden voor ogen had.
Je verblijft midden in de Veluwse natuur, in de sprookjesachtige wereld die de familie hier creëerde. Het huis biedt plaats aan vijf personen.
Bekijk De Roode Pan als vakantiehuis
Verder lezen
In het boekje De Roode Pan – De Veluwse zomer-idylle van de familie Parqui lees je meer over het huis en de bijzondere familiegeschiedenis.
Bekijk het boekje in de webwinkel
Verder kijken
De Roode Pan was te zien in het KRO-NCRV-programma BinnensteBuiten op 27 december 2024. Architectuurhistoricus Valentijn Carbo van Hendrick de Keyser Monumenten vertelt over de geschiedenis en architectuur van het huis.
Bekijk de video
