Een bijzonder interieurobject: Victoriaans waterfilter uit Bolsward

Schoon drinkwater vóór de waterleiding 

In een tijd waarin betrouwbaar leidingwater nog niet vanzelfsprekend was, vormden dit soort filters een belangrijke manier om drinkwater te zuiveren. Ze stonden vaak in keukens van huizen, maar ook in scholen, op schepen en in andere gebouwen waar schoon water nodig was. 

De werking was eenvoudig maar doordacht. In het bovenste reservoir – onder de deksel – werd water gegoten, bijvoorbeeld regenwater of putwater. Binnenin bevond zich een filterelement van fijn porselein, vaak gecombineerd met geactiveerde kool en soms met zilver. Deze materialen hielden vuil, sediment en roest tegen en verbeterden geur en smaak van het water. 

Door de uiterst kleine poriën in het keramiek sijpelde het water langzaam naar beneden. Het gefilterde water werd vervolgens opgevangen in het onderste reservoir, dat volledig afgesloten bleef van het ongezuiverde water erboven. Via een koperen of messing kraantje kon het drinkwater daarna worden afgetapt. 

Slimme techniek 

Onderin zit het koperen of messing tapkraantje waar je het drinkwater aftapt. Voor hun tijd werkte het zeer goed. Ze haalden troebelheid en bacteriën weg. In Londen werden ze rond 1870–1900 zelfs aanbevolen tijdens cholera- en tyfusepidemieën. De uitspraak “Rapid Water Filter” betekent vooral: sneller dan andere keramische filters van die tijd (maar nog steeds druppelsnel). En “Self-cleaning” betekende niet dat je niets hoefde te doen — maar het keramiek kon je afborstelen, de koolstoflagen konden ververst worden en het ontwerp voorkwam dat vuil van boven in het onderste reservoir terechtkwam. 
 
Deze waterfilter is daarmee niet alleen een fraai object van geglazuurd steengoed, maar ook een tastbaar voorbeeld van de inventieve oplossingen die men ontwikkelde om vóór de komst van moderne waterleiding toch over veilig drinkwater te beschikken.