In een bocht van de Herengracht staat een van de opvallendste grachtenhuizen van Amsterdam. Achter de rijk versierde gevel van Huis Bartolotti ontvouwt zich een interieur waarin verschillende eeuwen wooncultuur samenkomen: van een 17de-eeuwse koopmanswoning tot rijk gedecoreerde 18de-eeuwse ontvangstkamers.
Het grachtenhuis dat de bocht volgt
Huis Bartolotti werd rond 1620 gebouwd in opdracht van de rijke bankier en koopman Willem Bartolotti van den Heuvel. Het huis valt direct op door zijn uitzonderlijke breedte en de feloranje bakstenen, afgewisseld met natuurstenen ornamenten.
De gevel volgt subtiel de bocht van de Herengracht, waardoor het pand vanuit verschillende hoeken zichtbaar is. De gevel wordt toegeschreven aan niemand minder dan de stadsbouwmeester Hendrick de Keyser (1565–1621) en is uitgevoerd in Hollandse renaissancestijl.
Hij is rijk gedecoreerd met pilasters in Toscaanse en Ionische orde en een trapgevel met een gebroken fronton en vazen. Net onder de top staan twee spreuken die de waarden van de eerste eigenaar weerspiegelen: Religione et Probitate – door godsdienst en deugd – en Ingenio et assiduo labore – door vernuft en gestage arbeid.
Lodewijk XIV achter de gevel
Achter de 17de-eeuwse gevel gaat een interieur schuil dat grotendeels uit de 18de en 19de eeuw dateert. Het vormt een opvallend contrast met de renaissancestijl van de buitenkant. In het huis zijn verschillende woonstijlen uit latere eeuwen bewaard gebleven, waaronder interieurs in Lodewijk XIV- en Lodewijk XV-stijl.
Huis Bartolotti bestaat uit twee beuken evenwijdig aan de straat en telt een souterrain, begane grond, eerste verdieping en een zolder. In 1689 werd het huis gesplitst in twee delen. Het rechterdeel bleef bewoond door de eigenaar, terwijl het linker werd verhuurd.
Het voorhuis is karakteristiek voor de Lodewijk XIV-stijl. De voorkamer is gedecoreerd met behangselschilderingen van arcadische landschappen van Isaac de Moucheron (1667–1744). Ook bevindt zich hier een marmeren schoorsteenstuk van Jean-Baptiste Xavery (1697–1742) met een Bijbelse voorstelling van Paulus op Malta. Nadat Paulus volgens de overlevering door een slang was gebeten maar ongedeerd bleef, zagen de bewoners dit als een teken van God.
Boven de deuropeningen hangen twee schilderingen in grijstinten (grisailles) van de Amsterdamse interieurschilder Jacob de Wit (1695–1754). Samen geven deze elementen een goed beeld van de representatieve wooncultuur van de Amsterdamse elite in de 18de eeuw.
Van den Heuvel wordt Bartolotti
De eerste bewoner en opdrachtgever van het huis was Willem Bartolotti. Hij werd geboren in Hamburg als Willem van den Heuvel. Nadat zijn ouders vroeg overleden, werd hij samen met zijn broers en zussen opgevoed door zijn oom Giovanni Battista Bartolotti, een welgestelde koopman.
Bij diens overlijden erfde Willem een aanzienlijk vermogen, onder de voorwaarde dat hij de familienaam Bartolotti zou aannemen. Zo werd Willem van den Heuvel voortaan Willem Bartolotti, een naam die al snel bekend werd in de Amsterdamse handelswereld.
Als bankier en handelaar onderhield hij handelscontacten met Italië en het oostelijke Middellandse Zeegebied en verstrekte hij persoonlijke kredieten aan kooplieden en ondernemers. Dankzij dit netwerk en zijn vermogen kon hij zich een opvallend grachtenhuis aan de Herengracht veroorloven.
Drie generaties lang bleef het huis in handen van de familie Bartolotti.
Waarom in de collectie van Hendrick de Keyser
Huis Bartolotti laat zien hoe een Amsterdams grachtenhuis zich door de eeuwen heen ontwikkelde. De 17de-eeuwse gevel, toegeschreven aan stadsbouwmeester Hendrick de Keyser, bleef grotendeels behouden, terwijl het interieur in latere eeuwen werd aangepast aan nieuwe woonstijlen.
Daardoor zijn in één huis verschillende lagen van de Amsterdamse wooncultuur zichtbaar. Het voorhuis met zijn Lodewijk XIV-decoraties en het latere achterhuis in Lodewijk XV-stijl tonen hoe smaken en representatie in de 18de eeuw veranderden.
Juist deze combinatie van architectuur, interieur en geschiedenis maakt Huis Bartolotti een waardevolle aanvulling op de collectie van Hendrick de Keyser Monumenten.
Rococo en mahonie aan de Herengracht
In 1755 liet eigenaar Jan van Tarelink, walvisreder en graanhandelaar, Huis Bartolotti uitbreiden met een groot achterhuis van vier bouwlagen. Hierin werd een indrukwekkende ontvangstzaal gerealiseerd in Lodewijk XV-stijl (rococo), een van de mooiste zalen van de Herengracht.
De zaal werd rijk gedecoreerd met stucwerk en een plafondschildering van Jurriaan Buttner. Opvallend is het uitgebreide gebruik van mahoniehout. Dit tropische hout werd in de 18de eeuw via internationale handelsroutes naar Europa gebracht en gold als een kostbaar en modieus materiaal. In Amsterdam werd mahoniehout meestal toegepast in meubels, maar zelden voor de afwerking van een volledig interieur. In Huis Bartolotti werd het juist gebruikt voor de betimmering en decoratie van een hele zaal.
Het achterhuis vormt daarmee een opvallend contrast met het Lodewijk XIV-interieur van het voorhuis. Juist die combinatie van stijlen maakt Huis Bartolotti bijzonder: in één huis zijn twee opeenvolgende modes uit de 18de-eeuwse wooncultuur naast elkaar te zien.
In 1781 ging Van Tarelink failliet, waarna het linker- en rechterdeel van het huis voor het eerst afzonderlijk werden verkocht. Zijn dochter wist het rechterdeel terug te kopen en bleef er wonen tot haar overlijden in 1805.
Schandalen, handel en verbouwingen
In 1689 werd Huis Bartolotti gesplitst in twee delen. Het rechterdeel bleef bewoond door de eigenaar, terwijl het linker werd verhuurd. Tot in de 18de eeuw bleven beide huizen doorgaans in handen van dezelfde eigenaar.
In 1734 erfde Anna Divera Kick Pancras het pand. Samen met haar man Nicolaas Cornelis Hasselaer liet zij de begane grond van het huis moderniseren in Lodewijk XIV-stijl. In de voorkamer werden onder meer het marmeren schoorsteenstuk van Jean-Baptiste Xavery en de grisailles van Jacob de Wit toegevoegd. Ook werd de gang verrijkt met stucbustes van acht Romeinse keizers en veldheren.
Lang konden zij er niet van genieten. In 1736 werd Anna gedwongen afstand te doen van het huis, nadat bekend werd dat zij haar echtgenoot met een dienstbode had bedrogen. Het huis wisselde daarna meerdere keren van eigenaar.
Huis Bartolotti vandaag
In de 19de en 20ste eeuw kregen de twee panden verschillende functies. Het linkerhuis werd gebruikt als woonhuis en kantoorruimte, terwijl het achterhuis van het rechterdeel zijn woonfunctie behield. De laatste bewoner was de bekende Nederlandse dirigent en klavecinist Gustav Leonhardt (1928–2012), die hier vanaf 1974 met zijn vrouw Marie woonde.
In de 20ste eeuw kwamen de twee delen van het huis weer samen. Hendrick de Keyser Monumenten kocht het rechterdeel van het pand in 1924 en het linkerdeel in 1971, waardoor het hele huis na bijna twee eeuwen weer in handen van één eigenaar kwam.
Sindsdien wordt Huis Bartolotti zorgvuldig onderhouden en gerestaureerd. Bij de meest recente restauratie (2015–2016) werden onder meer het blauw-zijdedamast in de zaal van het achterhuis en geschilderde mahonie-imitaties in de gang hersteld.
Museumhuis en evenementenlocatie
Sinds 2018 is het rechterdeel van Huis Bartolotti opengesteld als museumhuis. Daarnaast wordt het huis gebruikt als bijzondere evenementenlocatie. De historische zalen vormen een sfeervol decor voor lezingen, ontvangsten, diners en andere bijeenkomsten.
Bekijk Huis Bartolotti als evenementenlocatie
Tip! Loop de podwalk ‘Hoor Hendrick Amsterdam’
Huis Bartolotti is een van de haltes in de podwalk Hoor Hendrick Amsterdam.
Ontdek de verborgen verhalen van de Amsterdamse grachten met deze audiowandeling van Hendrick de Keyser Monumenten.
Beluister hieronder het fragment of loop de hele wandeling.
