Herontdekte winkelreclame aan de Toussaintkade

Eigenbouwer Hoeks
Na de verwerving van Toussaintkade 15 t/m 19 in 2016 is in het kader van onze boekenreeks Huizen in Nederland een eerste verkenning van de geschiedenis door de architectuurhistorici Niek Smit en Wouter van Elburg van team Onderzoek van Hendrick de Keyser gedaan. Zo konden we achterhalen dat het pand in 1882 was gebouwd, dat er op het achtererf restanten van een veel ouder huis staan, én dat het geheel is ontworpen door de timmerman Pieter Johannes Hoeks.  Hoeks was een zogeheten eigenbouwer, particulieren die op krediet woningen bouwden en hier vaak fors aan verdienden. In Den Haag waren ruim duizend eigenbouwers actief, maar van maar weinig  zijn namen bekend. Laat staan dat is overgeleverd welke huizen zij hebben ontworpen. Voor de Toussaintkade ontwierp Hoeks een sober classicistisch pand met twee woningen boven een winkel. Over de hele breedte kreeg het een winkelpui met pilasters en zogeheten fantasiekapiteeltjes (kapitelen met een eigen vorm, niet volgens de klassieke stijlen). Vanaf 1922 was het geheel in handen van de familie Van Dalen.

Verborgen onder de verf
In 2025 is het pand geschilderd. Het bovendeel van de gevel bleef dezelfde kleur, maar voor de witgeschilderde winkelpui zochten we een meer historisch passende kleur. Dit soort puien waren in de negentiende eeuw vaak donkergroen, -blauw, of -rood, of soms voorzien van een luxere geschilderde houtimitatie. Onder de dikke verflagen kwam een gevarieerd kleurenpalet tevoorschijn, waaruit was op te maken dat deze na de bouw in 1882 donkergroen geschilderd was, en omstreeks 1900 van een warmblonde houtimitatie werd voorzien. Gezien de door klimaat-verandering verergerde hittestress, waarbij donker geschilderd hout onder invloed van zonlicht sneller dof uitslaat, is besloten deze lichtere houtimitatieschildering terug te brengen. Onder kundige leiding van Geers Schilderwerken werd begonnen met het afkrabben en schuren van de winkelpui. Plotseling diende zich een bijzondere vondst aan: onder de overgeschilderde natuurstenen plint van de pui bleken geschilderde gevelreclames aanwezig!

Speuren in kranten
Links en rechts van de winkeldeur is ‘GAS en ELECTRISCHE’ en ‘ORNAMENTEN’ te lezen, waarschijnlijk verwijzend naar een al lang geleden verdwenen winkel. Een dergelijke vondst doet bij ons gelijk bellen rinkelen, want wij willen uiteraard graag onderzoeken of wij deze reclame kunnen thuisbrengen. En dat bleek mogelijk! Nederland heeft via de Koninklijke Bibliotheek een fantastisch ontsloten digitaal krantenarchief, waarin op woord nauwkeurig kan worden gezocht in kranten vanaf de zeventiende eeuw. Op basis van de gevonden woorden, gekoppeld aan de kadenaam kwamen verschillende historische advertenties tevoorschijn voor het bedrijf ‘Bern. Rademaker & cie’, een lampenwinkel die hier vanaf 1913 gevestigd was. In april van dat jaar verscheen een advertentie voor de winkel in ‘Gas- en electrische ornamenten’ in De Avondpost. 

Succesvolle lampenhandelaar 
Eigenaar was Bernardus Theodorus Petrus Maria Rademaker, op 15 augustus 1883 in Amsterdam geboren. Al in 1897 had hij een lampenwinkel onder zijn naam in de Passage in Den Haag. Na de verhuizing naar de Toussaintkade begon Rademaker naast de verkoop van lampen ook met eigen fabricage. Een jaar na de verhuizing trouwde hij met de Haagse Elisabeth Smithuis. Samen woonden zij vermoedelijk een tijdje achterin de winkel, die toen nog het adres Toussaintkade 10A droeg. Het bedrijf werd bekend om zijden lampenkappen. Vanaf de jaren ’20 was er een compagnon, Wilhelmus van Dijk, die het bedrijf later overnam en op nummer 19 ging wonen. Van Dijk was een vriend van Rademaker en zijn vrouw, en onder meer getuige geweest bij hun huwelijk. Het echtpaar woonde zelf toen al elders. Hun bedrijf floreerde en opende meerdere zaken. Vermoedelijk boden ze ook lampen-installatie aan. Op 3 februari 1921 werd een grote opruiming in de winkel op de Toussaintkade aangekondigd en een dag later opende een nieuwe zaak op de Prinsengracht. In 1922 werd het 25-jarig bestaan gevierd, maar het lijkt erop dat het bedrijf kort daarna is opgedoekt (het komt dan in de kranten niet meer voor). Met Rademaker zelf liep het ook wat minder goed af: in 1933 werd hij opgenomen in de St. Jacobusstichting in Wassenaar, een kliniek voor psychische patiënten. Twee jaar later overleed hij, slechts 51 jaar oud. De herontdekte gevelreclame van zijn ooit zo succesvolle lampenwinkel is voorzien van een beschermende laag, en nu voor elke voorbijganger te zien op dit herstelde stukje van de Toussaintkade.